Essay
Het oog en de ziel
Een denkbeeldige dialoog over creativiteit, vrijheid en het geluk van resonantie tussen een fotograaf en de filosofen Socrates en Kant.
De fotograaf zit op een steen bij de Griekse tempel. De plek met de Portara van Apollo is een samensmelting van heden en verleden. Haar kleine, moderne camera ligt op haar schoot. Ze kijkt niet door de lens, maar naar het licht dat over de stenen glijdt.
Een stem achter haar vraagt: ‘Zeg, jonge vrouw, waarom vang je het licht in die doos van metaal?’ Het is de wijsgeer Socrates. De vrouw draait zich om en antwoordt: ‘Omdat ik wil zien. En laten zien. Iets vangen van wat er is of wat ik voel.’
Socrates lacht. ‘Dus jij wilt de waarheid vinden? Of maak je slechts de schaduwen op de stenen mooier?’
Ze fronst. ‘Soms vraag ik me dat ook af. Iedereen maakt tegenwoordig altijd en overal foto’s. Beelden van zichzelf, van eten, van luchten. Het lijkt alsof we niet meer zien, maar alleen maar vastleggen. Toch… wanneer ik echt in mijn werk gezogen wordt, vergeet ik mezelf. Dan lijkt het alsof niet ik kijk, maar iets groters dat door mijn ogen de wereld ziet.’
‘Ah! Dat klinkt als wat ik de stem van de daimon noem, het innerlijke iets dat weet wanneer je juist handelt. Jij voelt geluk wanneer je schept, nietwaar?’
‘Ja. Dan ben ik blij, volmaakt, levend!’
‘Maar vertel eens: schep jij omdat je blij wilt zijn, of ben je blij omdat je schept?’
De fotograaf denkt even na. ’Soms begin ik uit onrust. Zoek ik iets. Maar het geluk komt pas als ik mezelf verlies in het beeld. Dus … ben ik blij omdat ik creëer, iets moois schep.’
Op dat moment komt nog iemand de berg op. De man nadert het tweetal bedachtzaam, met een bijna meetkundige precisie in zijn blik. Hij zegt dat zijn naam Kant is en reageert met de woorden: ‘Dat is een hele zuivere observatie jongedame, want geluk als doel maakt de mens afhankelijk van omstandigheden. Maar wanneer jij schept uit vrijheid en niet om een doel te bereiken, en omdat de daad zelf zinvol is, ervaar jij het vrije spel van je vermogens. De verbeelding en het verstand bewegen samen, zonder dwang.’
Socrates grinnikt: ‘Vrij spel van vermogens? Je bedoelt: ze doet waar ze van houdt zonder dat ze weet waarom het goed is.’
‘Precies. En juist daarin toont zich de waardigheid van de mens. Ze maakt een beeld dat niets hoeft te dienen, geen nut, geen applaus, en daarin is ze autonoom. Dat is de ware vrijheid.’
De fotograaf kijkt van de een naar de ander. ‘Dus ik moet niet proberen gelukkig te worden door mijn kunst?’
‘Nee,’ zegt Socrates, ‘Wees creatief. Niet om gelukkig te worden, maar omdat het jouw manier is om trouw te zijn aan jezelf.’
‘En omdat je daarin de vrijheid van de rede ervaart; de mogelijkheid om de wereld op jouw manier vorm te geven,’ vult Kant aan.
Ze pakt haar camera en kijkt door de zoeker, zonder af te drukken. Het licht speelt over het marmer, en even lijkt het alsof de tijd stilstaat. ‘Dan is het geluk dat ik voel geen doel, maar een echo.’
‘Het is een echo van de ziel die zichzelf herkent,’ beaamt Socrates.
‘Of,’ zegt Kant, ‘In modernere termen is het een moment van resonantie tussen mens en wereld.’
Zwijgend kijkt het drietal naar de zee. De zon zakt achter de horizon, het gouden licht verdwijnt. De fotograaf glimlacht, bergt haar camera op en fluistert: ‘Misschien is het niet het beeld dat ik vastleg, maar de vrijheid waarmee ik kijk.’
Socrates knikt. ‘En dat, mijn vriendin, is de ware kunst van het leven.’
'De vrijheid waarmee ik kijk'
Voel je vrij
Met mijn Eyespiration-workshops ontmoet je jouw eigen filosoof op de weg naar de perfecte schepping: je allermooiste foto.
Adem, kijk en neem waar. Geef jezelf de ruimte om in flow te komen en omarm geluk, vrijheid en meer balans in je leven.
Atlas van de adem
Dit essay is onderdeel van de visuele ontdekkingsreis Atlas van de adem, mijn wereldkaart voor de beeldvinder en fotograaf. Het laat zien dat je als beeldvinder overal en altijd verbonden bent met universele energie.
Vertraag, verwonder en leg vast.